PSYCHISCHE KLACHTEN

Cognitieve gedragstherapie is een combinatie van twee vormen van psychotherapie: cognitieve therapie en gedragstherapie. CGT pakt het gedrag én de negatieve gedachten aan die de problemen in stand houden. Het blijkt een goede combinatie te zijn. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat CGT de meest succesvolle behandeling is voor angst- en stemmingsstoornissen.

Cognitieve therapie gaat vooral uit van de invloed van het denken op het gevoelsleven en het doen. De gedragstherapie richt zich vooral op het veranderen van het gedrag om zo de angst te overwinnen. Mensen met podiumangst vertonen vaak vermijdingsgedrag (smoesje verzinnen om maar niet op de voorspeelavond te hoeven spelen) en ook uitstelgedrag (niet aan studeren toekomen), veiligheidsgedrag (makkelijke stukken spelen) en controlegedrag (extreem studeren) komt regelmatig voor.

Iedereen kijkt op een bepaalde manier naar zichzelf, de ander en de wereld om zich heen. Wanneer dit leidt tot langdurige vaste patronen van voelen, denken en handelen kan je spreken van een gevoelige snaar ofwel een schema. Zo kan je bijvoorbeeld vanuit het schema Meedogenloze normen/overdreven kritisch voortdurend het idee hebben dat alles altijd beter moet en dat andere mensen zich moeten houden aan de hoge normen en waarden die jij stelt. Dit kan betekenen dat je nooit tevreden bent over wat je hebt bereikt en dat andere mensen in jouw ogen regelmatig iets fout doen, wat vervolgens weer kan leiden tot meer irritatie.

De meeste mensen hebben meerdere gevoelige snaren die van tijd tot tijd tegelijk kunnen opspelen. Veel schema’s zijn in de (vroege) jeugd ontwikkeld in contact met andere mensen. Schematherapie is een geschikte behandeling als het je al langere tijd moeilijk lukt om met je gevoelige snaren om te gaan en je hierdoor problemen krijgt met relaties, werk of studie en met klachten die steeds opnieuw terugkomen.

Eye Movement Desensitization and Reprocessing is een behandelmethode voor mensen met klachten die het gevolg zijn van een ingrijpende gebeurtenis, een psychotrauma. Deze klachten kunnen gepaard gaan met angst, depressie, herbelevingen, boosheid, slecht slapen, vermijdingsgedrag, verdriet en onzekerheid.

EMDR is een procedure om te helpen zo’n ervaring beter te verwerken, zodat iemand kan terugdenken aan de nare gebeurtenis, zonder dat dit nog extreme spanning oplevert. Ook bij podiumangst kan EMDR worden ingezet als een bepaalde ervaring in het verleden verband houdt met de huidige angstklachten. EMDR is grondig wetenschappelijk onderzocht en wordt momenteel beschouwd als een eerste keus behandeling bij posttraumatische stressstoornis (PTSS).

(Aandachtgerichte cognitieve therapie)

Wat doe je bij mindfulness? Je stuurt de aandacht én je ontwikkelt een open en accepterende houding tegenover gedachten, gevoelens en lichamelijke reacties. Mindfulness leer je door het doen van oefeningen. Deze oefeningen leren je de aandacht te richten en vast te houden op bijvoorbeeld de ademhaling, het hele lichaam, geluiden of gedachten.

Wat doe je niet bij mindfulness? Je reageert niet op de automatische piloot, je berust niet en je bent niet passief. Het doel is niet ontspanning.

Mindfulness heeft niets te maken met Oosterse religie of zweverige zaken. Je kunt je schoenen aanhouden en er walmt geen wierook. Je kunt mindfulness zien als een praktische training om met gevoelens en gewoonten om te gaan. Het is een houding, een vaardigheid, die aangeleerd kan worden.

Voor musici

Voor een musicus met podiumangst kan het beoefenen van mindfulness heilzaam zijn. Je hoeft geen prestatie te leveren waarop je beoordeeld wordt. Het enige dat nodig is, is vaak en regelmatig oefenen, maar dat zijn we wel gewend.

Het is tegelijkertijd lastig voor musici om te accepteren dat de dingen op een bepaald moment zo zijn. Musici willen altijd iets verbeteren of veranderen in hun spel. En oordelen is praktisch een tweede natuur. Bij mindfulness gaat het erom wat je ervaart en niet om het goed te doen. Musici zijn veelal ‘doeners’. Mindfulness leert je eigenlijk meer te ‘zijn’ in plaats van te ‘doen’.

Bepaalde gewoontepatronen, die ervoor zorgen dat je op de automatische piloot reageert, zijn zeer herkenbaar bij musici. Zoals perfectionisme: geen fouten mogen maken, hoge eisen stellen aan jezelf en aan anderen, denken in rampen: veel bezig zijn met wat mis kan gaan op het podium.

Maar vooral in het reageren op angst hebben we geleerd ons van binnen te verzetten. Dit gaat automatisch. In plaats van ‘dit moet nu weg’ zegt mindfulness: ‘laat maar toe’.

De aanwezigheid van negatieve gedachten en gevoelens op het podium is niet het probleem, maar het gevecht om deze gedachten en gevoelens tegen te gaan!

Wetenschappelijk effectieve methode

Het toelaten van ervaringen is gezonder dan het onderdrukken of vermijden van ervaringen, dat wisten we al. Dit kan een andere instelling met betrekking tot de gedachten teweegbrengen.

Wat we nog meer weten is dat het beoefenen van mindfulness leidt tot aantoonbare veranderingen in hartslag, ademhaling en hersenactiviteit. Door iets met volle aandacht te doen, verwerk je informatie anders. Door niet te oordelen en niet impulsief te reageren vergroot je de acceptatie van je eigen moeilijkheden.

Er is nog steeds veel onderzoek gaande naar het werkingsmechanisme van mindfulness, maar het is duidelijk dat mindfulness een goede aanvulling kan zijn op al bestaande behandelmethoden voor o.a. depressieve klachten, gegeneraliseerde angststoornis, dwangklachten, paniekstoornis, sociale fobie, pijnklachten, vermoeidheid, burnout.